1909

1909 (MCMIX) foi un añu común entamáu en vienres del calendariu gregorianu, y un añu común entamáu en xueves nel calendariu xulianu. Al entamu de 1909, el calendariu gregorianu diba 13 díes per delantre del calendariu xulianu, que siguió siendo l'oficial en dellos países hasta 1923.

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

• 7 de xineru – Colombia reconoz la independencia de Panamá.
• 8 de xineru – Cuba: El presidente del Partíu Lliberal de la isla, José Miguel Gómez, ye elixíu presidente de la República.
• 8 de xineru – Francia- La Cámara francesa refuga la propuesta d'abolición de la pena de muerte.
• 9 de xineru – La Espedición Nimrod, británica, que yera dirixida por Ernest Shackleton y tenía l'envís d'aportar al Polu Sur, algama'l puntu más meridional entá visitáu per denguna otra anterior, a 88°23' S, pero tien que desistir del so intentu pola falta de suministros^[1].
• 16 de xineru – Miembros de la Espedición Nimrod afirmen tener alcontráu'l Polu Sur magnéticu^[2] (la llocalización rexistrada pudiere ser incorrecta).
• 28 de xineru – Cuba: Abandonen el país los soldaos caberos d'Estaos Xuníos, que llegaran allí nel contestu de la Guerra d'España y Estaos Xuníos de 1898.
• 5 de febreru – Leo Baekeland anuncia la creación de la baquelita, un polímeru plásticu termoestable.
• 20 de febreru – El diariu parisinu Le Figaro asoleya'l Manifiestu futurista de Filippo Tomasso Marinetti.
• 24 de febreru – En Brighton (Reinu Xuníu) proyéctase per primer vegada una película de cine en collor.
• 10 de marzu – Fírmase, en Bangkok. el tratáu anglo-siamés de 1909, qu'afita les llendes actuales ente Tailandia y Malasia.
• 18 de marzu – Dinamarca: Einar Dessau usa, por primer vegada, un tresmisor de radio d'onda corta^[3].
• 31 de marzu – Serbia acepta'l control austriacu de Bosnia y Herzegovina.
• 31 de marzu – Comienza, nel astilleru Harland and Wolff, de Belfast (Reinu Xuníu), la construcción del RMS Titanic.

• 11 d'abril – Fúndase, a les afueres de Jaffa, que pertenecía al Imperiu otomanu, la ciudá de Tel Aviv, conocida demientres el so primer añu d'esistencia como Ahuzat Bayit.
• 14 d'abril – Masacre d'Adana: Los turcos maten, nel voidatu homónimu, ente 15.000 y 30.000 armenios.
• 18 d'abril – Xuana d'Arcu ye beatificada en Roma.
• 19 d'abril – Fórmase la Anglo-Persian Oil Company, orixe de l'actual British Petroleum (BP).
• 23 d'abril – Portugal: Un terremotu de magnitú 6 sescude la ciudá de Lisboa, causando polo menos 60 muertos^[4].
• 27 d'abril – Imperiu otomanu: El sultan Abdul Hamid II ye derrocáu, y sustituyíu pol so hermanu Mehmet V.
• 13 a 30 de mayu – Italia: Cellébrase la primer carrera ciclística Giro d'Italia, con empiezu y final en Milán. L'italianu Luigi Ganna ye'l primer ganador de la prueba.
• 2 de xunu – Soldaos franceses ocupen la ciudá d'Abéché, capital del reinu d'Uadai, nel África central.
• 13 de xunu – Moscú: El parllamentu (Duma) apreba una llei pa reforzar la rusificación de Finlandia.
• 25 de xunetu – Louis Blériot conviértese nel primer home en cruciar el Canal de la Mancha nún artefactu más pesáu que l'aire (yá se cruciara anantes en globu aerostáticu). Va de Calais (Francia) a Dover (Inglaterra), nún vuelu que dura 37 minutos.
• 25 de xunetu a 2 d'agostu – Semana Tráxica de Barcelona. La ciudá catalana conviértese nel escenariu d'una gran revuelta obrera.
• 2 d'agostu – L'exércitu d'Estaos Xuníos cómpra-yos a los hermanos Wright el Wright Military Flyer, primer avión militar de la hestoria.
• 7 de setiembre – Fúndase, na ciudá de San Sebastián, l'actual equipu de fútbol de la ciudá, la Real Sociedad de Fútbol.
• 8 d'ochobre – L'analís d'un terremotu na rodiada de Zagreb (Croacia) abre'l camín pa qu'el sismólogu croata Andrija Mohorovičić identifique la discontinuidá que lleva'l so nome.
• 14 d'avientu – El primer ministru de Nueva Gales del Sur Charles Wade firma la llei pola que l'estáu cede territoriu pa llevantar nelli una capital federal p'Australia.
• 19 d'avientu – Fúndase, na ciudá alemana de Dortmund, l'equipu de fútbol Borussia Dortmund.
• 23 d'avientu – Bélxica: Xube al tronu Albertu I, tres de la muerte del so tíu, Leopoldu II, el 17 d'avientu.

• 1 de xineru - Dana Andrews, actor norteamericanu († 17 d'avientu de 1992).
• 15 de xineru – Jean Bugatti, diseñador d'automóviles d'orixe alemán.

• 22 de xineru - Faustino Cordón, biólogu español († 22 d'avientu de 1999).
• 22 de xineru – U Thant, políticu birmanu, Secretariu Xeneral de Naciones Xuníes ente 1961 y 1971 († 25 de payares de 1974).
• 3 de febreru – Simone Weil, filósofa francesa († 24 d'agostu de 1943).
• 11 de febreru – Joseph L. Mankiewicz, director de cine d'Estaos Xuníos († 5 de febreru de 1993).
• 26 de marzu – Héctor José Campora, políticu arxentín, presidente del país en 1973 († 18 d'avientu de 1980).
• 22 d'abril – Indro Montanelli, periodista italianu († 22 de xunetu de 2001).
• 30 d'abril – Xuliana, reina de los Países Baxos († 20 de marzu de 2004).
• 15 de mayu – James Mason, actor británicu († 27 de xunetu de 1984).
• 18 de mayu – Fred Perry, tenista inglés († 2 de febreru de 1995)^[5].
• 26 de mayu – Adolfo López Mateos, políticu mexicanu, presidente del país de 1958 a 1964 († 22 de setiembre de 1969).
• 30 de mayu – Benny Goodman, músicu d'Estaos Xuníos, clarinetista y director de bandes de swing († 13 de xunu de 1986).
• 6 de xunu – Isaiah Berlin, historiador de las ideas británicu nacíu en Rusia († 5 de payares de 1997).
• 9 de xunu – José Luis López Aranguren, ensayista español († 17 d'abril de 1996).
• 20 de xunu – Errol Flynn, actor d'Estaos Xuníos († 14 d'ochobre de 1959).
• 23 de xunu – Li Xiannian, políticu chinu, presidente de la República Popular China ente 1983 y 1988 († 21 de xunu de 1992).
• 24 de xunu – William Penney, físicu y matemáticu chinu († 3 de marzu de 1991).
• 1 de xunetu – Juan Carlos Onetti, escritor uruguayu († 30 de mayu de 1994).
• 18 de xunetu – Andréi Gromyko, políticu soviéticu, ministru soviéticu d'Asuntos Esteriores demientres 25 años († 2 de xunetu de 1989).
• 7 de setiembre – Elia Kazan, director de cine d'Estaos Xuníos nacíu en Turquía († 28 de setiembre de 2003).
• 21 de setiembre – Kwame Nkrumah, políticu ghanés, primer presidente del país († 27 d'abril de 1972).
• 17 d'ochobre – Leopoldo Panero, poeta español († 27 d'agostu de 1962).
• 18 d'ochobre – Norberto Bobbio, filósofu italianu († 9 de xineru de 2004).
• 26 de payares – Eugène Ionesco, dramaturgu y escritor rumanu († 28 de marzu de 1994).
• 28 d'ochobre – Francis Bacon, pintor británicu nacíu n'Irlanda († 28 d'abril de 1992).

• 25 de marzu – Ruperto Chapí, compositor español (º 27 de marzu de 1851).
• 3 d'abril – Pascual Cervera y Topete, almirante español (º 18 de febreru de 1839).
• 18 de mayu – Isaac Albéniz, compositor español (º 29 de mayu de 1860).
• 7 de setiembre – Eugène Lefebvre, pioneru de l'aviación francés (º 4 d'ochobre de 1878).
• 19 d'ochobre – Cesare Lombroso, médicu italianu, acreditáu como'l fundador de la criminoloxía moderna (º 6 de payares de 1835).
• 17 d'avientu – Leopoldu II, rei de Bélxica (º 9 d'abril de 1835).

• Wikimedia Commons acueye conteníu multimedia sobre 1909.