Simon Templar

Simon Templar

The Saint, Sebastian Tombs, Sugarman Treacle

Postać z serii Święty
Pierwsze wystąpienie	Meet the Tiger
Twórca	Leslie Charteris
Grany przez	Louis Hayward, George Sanders, Vincent Price, Roger Moore, Ian Ogilvy, Simon Dutton, Val Kilmer, Tom Conway, Edgar Barrier, Brian Aherne, Hugh Sinclair, Adam Rayner i inni
Dane biograficzne
Pochodzenie	Wielka Brytania
Płeć	mężczyzna
Inne informacje
Zajęcie	złodziej, detektyw amator, okazjonalnie tajny agent

Simon Templar, pseud. „Święty” (ang. The Saint) – fikcyjna postać literacka i filmowa, stworzona przez brytyjskiego autora Leslie Charterisa. Pierwsza książka o Świętym ukazała się w roku 1928. Do roku 1983 w Wielkiej Brytanii i USA ukazało się pięćdziesiąt tomów jego przygód (ostatnie z nich pisane przez innych autorów i firmowane przez Charterisa), nie licząc antologii i wznowień. Simon Templar stał się też bohaterem kilkunastu filmów oraz serialu telewizyjnego z Rogerem Moore’em w roli głównej.

Postać Simona Templara – eleganckiego i szlachetnego detektywa, a zarazem i po trosze przestępcy, jest znana i lubiana w kilkudziesięciu krajach całego świata. Święty ma swoje tradycyjne i internetowe fankluby. Śmierć twórcy postaci w roku 1993 nie oznaczała końca przygód Templara: od tego czasu powstał nowy film i dwie powieści, są też plany nakręcenia nowego serialu telewizyjnego.

Swój przydomek Simon Templar zawdzięcza swym inicjałom (St. to angielski skrót określający świętego), ale przede wszystkim swej bezkompromisowości i nieomylności w walce ze złem i niesprawiedliwością. Postać Świętego jest bezpośrednio inspirowana przez Robin Hooda: szlachetnego przestępcę, działającego poza prawem, ale na rzecz sprawiedliwości. Także Templar często działa poza prawem, wchodząc w konflikt z policją, wszystko jednak po to, by wymierzyć sprawiedliwość.

Ulubionymi jego ofiarami są oszuści, szantażyści, skorumpowani politycy, czasem szpiedzy. Celem jest ukaranie ich, w sposób zależny od stopnia ich winy i humoru Świętego: przez odebranie im nieuczciwego zarobku bądź przez przekazanie ich w ręce wymiaru sprawiedliwości. Czasami, chociaż rzadko, bohater posuwa się do zabójstwa, najczęściej w sytuacjach obrony koniecznej lub ratowania życia innych.

Święty jest ewidentnie osobą dość majętną. Porusza się zazwyczaj eleganckim (ale nie ostentacyjnie luksusowym) sportowym samochodem. Podróżuje wiele po świecie, można go spotkać w eleganckim towarzystwie w kasynach czy dobrych hotelach. Pochodzenie jego majątku i źródła dochodów nie są przy tym całkowicie jasne, w powieściach można spotkać aluzje, że rozpoczynał swoją karierę jako przestępca. Stąd też biorą się prawdopodobnie jego umiejętności włamywacza, którymi często się posługuje. Bieżącym dochodem jest, jak się wydaje, część z odzyskanego od złoczyńców łupu, bądź swoiste kary finansowe, jakie im wymierza. Większość odzyskanych środków Święty oddaje jednak ofiarom albo przeznacza na cele dobroczynne. Wielokrotnie w książkach wspominana jest „Fundacja Simona Templara”, wspomagająca finansowo byłych złoczyńców, którzy usiłują ułożyć sobie uczciwe życie.

Ze względu na to ostatnie i na fakt, że Święty bywa bardzo wyrozumiały dla drobnych przestępców, cieszy się on wśród nich znacznym poważaniem. Czasami otrzymuje z ich strony wsparcie w walce z większymi, „nieuczciwymi” złoczyńcami.

Simon Templar posługuje się czasami podczas swej pracy fałszywymi nazwiskami, z reguły pozostawiając sobie jednak inicjały ST.

Większość opowieści o Templarze ma budowę klasycznych kryminałów, których bohater musi rozwiązać zagadkę i wykryć przestępcę. Jest też wiele takich, w których przestępca znany jest od początku, a niespodzianką dla widza lub czytelnika jest sprytny sposób, w jaki Świętemu uda się go zdemaskować bądź ukarać. Często powtarzającym się motywem jest „skruszony przestępca”, zazwyczaj wspólnik głównego złoczyńcy, otrzymujący od Świętego szansę poprawienia się i odkupienia winy. Święty wydaje się nigdy nie mylić w ocenie tego, kto jest wart kredytu zaufania, a kto jest przestępcą niepoprawnym.

Każda z powieści i opowiadań o Świętym stanowi zamkniętą całość i postacie drugoplanowe rzadko się powtarzają. Kilka z nich występuje jednak więcej razy. Należą do nich:

• Claud Eustace Teal, inspektor Scotland Yardu, zazwyczaj usiłujący bezskutecznie wsadzić Templara za kraty. Święty często „podrzuca mu” zdemaskowanych przez siebie przestępców, oczywiście wraz z dowodami wystarczającymi do ich aresztowania i osądzenia. W kilku wypadkach dochodziło nawet do współpracy Templara z Tealem.
• Patricia Holm, towarzyszka życia Templara, pojawiająca się przede wszystkim we wczesnych książkach. Nie jest żoną Świętego, chociaż mieszka z nim razem. W jednym z opowiadań Templar oświadcza się, ale zostaje odrzucony. W późniejszym okresie twórczości Charteris rezygnuje ze stałej dziewczyny Świętego i Patrycja znika, chociaż według niektórych źródeł istnieje późny i niezrealizowany do końca pomysł powieści i scenariusza filmowego, w której obok Patrycji i Świętego pojawia się ich syn^[1].
• Hoppy Uniatz, drobny rzezimieszek, niezbyt inteligentny, występujący czasem jako pomocnik Templara w późniejszych opowiadaniach.

Wszystkie książki i filmy z Simonem Templarem noszą charakterystyczny znak rozpoznawczy – schematyczną „kreskowo” narysowaną sylwetkę człowieka z aureolą nad głową. Sam Święty używa czasami tego znaku jako swoistej wizytówki, na przykład zostawiając kartkę z tym rysunkiem w okradzionym sejfie przestępcy.

Serial telewizyjny używał dodatkowo symboliki aureoli we wstępie do każdego odcinka. Odcinki zaczynały się zwykle krótkim wprowadzeniem w postaci narracji samego Świętego lub mini-scenki. Pod koniec wprowadzenia padało nazwisko „Simon Templar” lub przydomek „Święty”, a wówczas nad głową Moore’a pojawiała się dorysowana aureola.

Leslie Charteris napisał i wydał w latach 1928–1963 łącznie 37 książek, których bohaterem był Simon Templar. Część z nich była klasycznymi powieściami kryminalnymi, inne zbiorami opowiadań i nowel. Wszystkie były wielokrotnie wznawiane, czasem pod innymi tytułami. Ukazało się też kilka zbiorków zawierających wcześniej publikowane opowiadania w innym układzie.

Od roku 1964 książki o świętym pisane były przez innych autorów, m.in. Fleminga Lee, Harry’ego Harrisona, i Johna Cruse’a, a kontrolowane i firmowane przez Charterisa. W kilku z nich Charteris występuje jako współautor. Do roku 1983 powstało w ten sposób jeszcze 13 książek.

Ostatnie dwie powieści o Simonie Templarze opublikowane zostały w roku 1997 już po śmierci Charterisa. Jedna z nich jest oparta na scenariuszu pokazanego w tym samym roku filmu „Święty” z Valem Kilmerem, druga jest powieścią bliższą oryginałowi. Autorem drugiej z nich i współautorem pierwszej był Burl Barer, amerykański pisarz i historyk literatury, znawca literatury Charterisa.

Książki o przygodach Świętego przetłumaczone zostały na 20 języków^[2].

Postać Rogera Moore’a, grającego Świętego w kręconym w Polsce filmie (fikcyjnym) pojawiła się w powieści przygodowej Zbigniewa Nienackiego Pan Samochodzik i złota rękawica.

W latach 1930–1960 we Francji wydane zostało kilkadziesiąt tomów przygód „Świętego”, napisanych na tamtejszy rynek (nie będących tłumaczeniami)^[3]. Ukazywały się one pod nazwiskiem Charterisa i pod jego kontrolą, równolegle z tłumaczeniami angielskich oryginałów i w tej samej szacie graficznej. Autorką większości tych książek była, o ile wiadomo, Madeleine Michel-Tyl. Niektóre z nich luźno bazowały na amerykańskich komiksach ze „Świętym”. Liczba wydanych w ten sposób książek przekroczyła nawet liczbę angielskojęzycznych oryginałów, co jest zjawiskiem unikalnym w historii literatury. Wiele z tych francuskich powieści nie zostało nigdy przetłumaczonych na angielski.

W latach 1946 do 1967 (z przerwami) Charteris wydawał, w USA i w Wielkiej Brytanii czasopisma zatytułowane kolejno The Saint’s Choice, The Saint Detective Magazine, The Saint Mystery Magazine i The Saint Magazine. Zawartość stanowiły opowiadania różnych autorów, większość wydań zawierała jedno opowiadanie Charterisa o Simonie Templarze. Niektóre z tych opowiadań były oryginalne, nigdzie wcześniej nie publikowane.

W latach 1947–1953 Avon Comics wydawał w USA komiks o „Świętym”. Fabuła tych komiksów była pisana przez Charterisa. Łącznie ukazało się 12 zeszytów.

(lista niekompletna)

• Simon Templar wkracza do akcji, Iskry 1967 (wzn. 1982). Tyt. oryg.: The Saint (selected stories)
• Wendeta dla Świętego, Iskry, Warszawa 1982. ISBN 83-207-0376-X. Tyt. oryg.: Vendetta for the Saint. Tłum. Janina Carlson, Kalina Wojciechowska.
• Święty w Nowym Jorku, Iskry, Warszawa 1982. ISBN 83-207-0377-8. Tyt. oryg.: The Saint in New York. Tłum. Magdalena Zawanowska.
• Święty zamyka sprawę, Wyd. Mitel, Gdynia 1991. ISBN 83-85413-01-4. Tyt. oryg.: The Saint closes the case. Tłum. Jerzy Matwiejczuk.
• Święty na straży, Wyd. Mitel, Gdynia 1991. ISBN 83-85413-00-6. Tyt. oryg.: The Saint on guard. Tłum. Janusz Pultyn.
• Przedstawiając Świętego, Wyd. Mitel, Gdynia 1991. ISBN 83-85413-02-2. Tyt. oryg.: Featuring the Saint. Tłum. Ewa Panasiuk.
• Święty kontra Scotland Yard, Wyd. Mitel, Gdynia 1991. ISBN 83-85413-03-0. Tyt. oryg.: The Saint v. Scotland Yard. Tłum. Janusz Pultyn.
• Święty w Miami, Wyd. Mitel, Gdynia 1991. ISBN 83-85413-04-9. Tyt. oryg.: The Saint in Miami. Tłum. Mikołaj Stasiewicz.

Poniższa lista zawiera wszystkie dotychczas nakręcone pełnometrażowe filmy o „Świętym”, z podanym rokiem produkcji i nazwiskiem aktora grającego główną rolę.

• The Saint in New York (1938 – Louis Hayward)
• The Saint Strikes Back (1939 – George Sanders)
• The Saint in London (1939 – George Sanders)
• The Saint’s Double Trouble (1940 – George Sanders)
• The Saint Takes Over (1940 – George Sanders)
• The Saint in Palm Springs (1941 – George Sanders)
• The Saint’s Vacation (1941 – Hugh Sinclair)
• The Saint Meets the Tiger (1943 – Hugh Sinclair)
• The Saint’s Girl Friday (1954 – Louis Hayward)
• Le Saint mène la danse (1960 – Félix Marten)
• Le Saint prend l’affut (1966 – Jean Marais)
• The Fiction Makers (1968 – Roger Moore) – pokazywany w Polsce w TV i wydany na DVD pod tytułami Twórcy fikcji lub Literatura i akcja
• Vendetta for the Saint (1969 – Roger Moore) – wydany w Polsce na DVD pod tytułem Święty kontra mafia
• The Saint and the Brave Goose (1979 – Ian Ogilvy) – film telewizyjny
• The Saint in Manhattan (1987 – Andrew Clarke) – film telewizyjny
• The Saint (1997 – Val Kilmer), w Polsce wyświetlany pod tytułem Święty.
• The Saint (2017 – Adam Rayner) – film telewizyjny

• The Saint (1962–1969 – Roger Moore), wyświetlany w telewizji polskiej w latach 60. i 70. ubiegłego wieku
• Return of the Saint (1978–1979 – Ian Ogilvy)
• Mystery Wheel of Adventure (1989 – Simon Dutton) w ramach tego większego serialu kryminalnego nakręcono 6 odcinków, których bohaterem był „Święty”.

• „Biblia Świętego” informacje, nowości, fanklub (ang.)