Fresk

Fresk (z wł. fresco – świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.

Potocznie jako fresk określa się wszelkie malowidła ścienne, wykonane różnymi technikami. W ścisłym rozumieniu nazwa fresk odnosi się jednak wyłącznie do tych, które zostały wykonane na mokrym tynku.

Fresk jest jedną z najtrudniejszych technik malarstwa, ponieważ przy jej stosowaniu dokonywanie jakichkolwiek poprawek i zmian w malowaniu jest praktycznie niemożliwe. Należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego.

Freski malowane są na mokrym, wielowarstwowym tynku, którego warstwy są wykonane z zapraw o różnym składzie. Pierwsza warstwa zwana arriciato leży bezpośrednio na murze, jest gruba, zawiera w sobie wapno gaszone, gruboziarnisty piasek i odłamki cegieł lub kamieni. Druga warstwa zwana intonaco jest gładka i przygotowana do malowania. Zawiera wapno gaszone, drobny piasek cedzony lub pył marmurowy. Na tej warstwie maluje się fresk.

Fresk malowany jest farbami zawierającymi barwniki odporne na alkaliczne działanie wapna. Spoiwem jest wapno gaszone farby, które wiążąc dwutlenkiem węgla z powietrza tworzy krystaliczny węglan wapnia, który trwale wiąże cząsteczki farby. Fresk poprzez spojenie się z podłożem, uzyskuje trwałe barwy.

Fresk maluje się stopniowo, na świeżej warstwie intonaco kładzie się partiami tak dużymi, jakie można zamalować w ciągu jednego dnia (giornata) - po zaschnięciu konieczne jest skucie niezamalowanych partii i położenie świeżej warstwy. Przed naniesieniem fresku na ścianę tworzy się kartony, a przy użyciu siatki powiększa się wzór. Kontury odciska się w świeżym tynku.

Początki fresku sięgają starożytności. Do znanych fresków należą minojskie, na których przeważają tematy religijne, motywy roślinne i zwierzęce oraz zagadkowe tauromachie - sceny walki lub zabaw z bykami.

W XIV i XV w. prawdziwe freski, czyli buon fresco (wykonywane na świeżym i jeszcze wilgotnym tynku), malowane były dość rzadko. Jedyne przykłady zastosowania tej techniki w tym czasie to freski Giotta w kaplicy Scrovenich w Padwie oraz freski Masaccia w kaplicy Branccacich we Florencji^[1]. Bardziej popularny był częściowy fresk, czyli al fresco – po wyschnięciu dokonywano poprawek przy pomocy barwników organicznych. Od Giotta następował ogromny rozwój fresku. Najbardziej jednak rozpowszechnił się w renesansie. Po baroku fresk stał się praktycznie porzuconą techniką. Od XVII do XIX w. al fresco mieszało się z al secco.

Zobacz multimedia związane z tematem: Fresk

Zobacz hasło fresk w Wikisłowniku

• al secco (tzw. "fresk suchy")
• Kaplica Sykstyńska

• Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006.
• Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 50. ISBN 83-85001-89-1.